Hormoni hipofize i jajnika u ženskom reprodukcionom ciklusu

Ovulacija - oslobađanje jajašca iz jajnika - najvažniji je događaj plodnog ciklusa; do njega dolazi samo jednom u određenom vremenskom trenutku tokom ciklusa, čak i kad se oslobodi više od jednog jajašca.

Ovulacijski mehanizam takođe stvara dva hormona jajnika, estradiol i progesteron.

Sam folikul u razvoju pre ovulacije stvara estradiol; on potiče žlezde vrata materice da luče određenu vrstu sluzi (“sluz s karakteristikama plodnosti “) što je bitno da bi spermatozoidi mogli proći kroz vrat materice i stići do jajašca. Estradiol takođe potiče rast endometrijuma , sluznice koja iznutra oblaže matericu.

Nakon ovulacije, žuto telo koje nastaje iz prsnutog folikula, proizvodi progesteron i estradiol. Taj progesteron izaziva naglu promenu u sluzi do koje dolazi odmah nakon ovulacije i koja određuje simptom vrhunca.

Progesteron takođe priprema estrogenima povećan endometrijum za usađivanje oplođenog jajašca.

Izostane li trudnoća, proizvodnja estradiola i progesterona počinje se smanjivati približno 7 dana nakon ovulacije, a to dovodi do kidanja endometrijuma u obliku menstruacijskog krvarenja 11-16 dana nakon ovulacije.

Ciklične promene u aktivnosti jajnika kontrolisu se lučenjem dva hormona hipofize, folikul-stimulirajućeg hormona(FSH) i luteinizirajućeg hormona (LH). Proizvodnja ovih hormona se pak kontrolise u predelu mozga zvanom hipotalamus. Hipotalamus se ponaša kao računar, analizirajući živčane signale iz drugih predela mozga uključujući one koje stvaraju emocije i uticaju okoline , poput tame i svetla; on takodje analizira hormonske signale koji se stvaraju u jajnicima i drugim endokrinim žlezdama, te se prenose krvotokom.

Ciklus jajnika odvija se dobro utvrđenim sledom zbivanja. Tokom druge polovine prethodnog ciklusa, velika količina estradiola i progesterona koji deluju preko hipotalamusa potiskuje lučenje FSH i LH u hipofizi. Na kraju ciklusa, sve slabije stvaranje estradiola i progesterona u žutom telu poništava ovo potiskivanje i nivo FSH raste.

Folikuli u jajnicima imaju graničnu vrednost FSH ispod koje ne dolazi ni do kakve stimulacije. U početku su vrednosti FSH ispod ovoga praga, no one polako rastu dok se prag ne pređe, nakon čega se skupina folikula stimulise na aktivan rast. Potrebno je nekoliko dana rasta pre no što folikuli počnu proizvoditi estradiol koji se luči u krvotok i dolazi do hipotalamusa kako bi osigurao signal da je dostignuta granična vrednost FSH.

Postoji isto tako i srednji nivo proizvodnje FSH koju se mora premašiti pre no što se folikul konačno stimulise na punu ovulacijsku reakciju, te maksimalna visinu koja se ne sme premašiti jer će se inače stimulisati previše folikula i doći će do višestrukih ovulacija. Maksimalni nivo je samo 20% iznad granične vrednosti, pa je tako vrlo bitna precizna povratna kontrola proizvodnje FSH pomoću estrogena koji proizvode folikuli.

Kako se dominantni folikul ubrzano razvija prema ovulaciji, on brzo proizvodi sve veće količine estradiola. Taj estradiol potiče stvaranje cervikalne sluzi, te isto tako potiskuje proizvodnju FSH ispod granične vrednosti, uklanjajući tako potporu koja je potrebna manjim folikulima koji sudjeluju u trci do ovulacije.

Pad FSH također pokreće mehanizam sazrijevanja unutar dominantnog folikula koji ga čini prijemljivim za drugi gonadotropin hipofize, LH. Visok nivo estradiola takođe aktivira pozitivan povratni mehanizam u hipotalamusu usled čega žlezda hipofiza oslobađa veliki talas LH. Ovaj talas luteinizirajućeg hormona predstavlja okidač koji pokreće prsnuće folikula (ovulaciju) približno 37 sati nakon početka talasa LH ili 17 sati nakon njegova vrhunca.

Proizvodnja estradiola u jajniku naglo pada tokom tog vremenskog razmaka pre ovulacije. Nakon ovulacije prsnuti folikul pretvara se u žuto telo, a stvaranje drugog hormona jajnika, progesterona, brzo se povećava zajedno s estradiolom.
Progesteron izaziva naglu promenu u karakteristikama cervikalne sluzi, što ukazuje na simptom vrhunca, a njegovo smanjivanje prema kraju ciklusa izaziva krvarenje – menstruaciju.