Ciste, PCOS i miomi

Ciste

Folikularna cista

PCOS

Protok krvi kroz jajnike i inzulin

Miomi

Ciste

Između mnogobrojnih stručnih izraza koje doktori upotrebljavaju, izraz tumor je najčešći uzrok nesporazuma i preteranog, bezrazložnog straha. Tipičan primer je dijagnoza adneksalni tumor u slučaju nalaza ciste na jajniku. Time se zapravo samo notira prisustvo izrasline - tumora (ovde cističnog oblika) na adneksima. Pojam adneksi (adneksa) označava dodatke maternci - jajovode i jajnike. Pri spomenu reči tumor većina ljudi misli na rak. Ciste na jajnicima još i pretežito dobroćudne izrasline, koje nemaju gotovo ništa zajedničko s rakom jajnika.

Ciste su tvorevine - šupljinice ispunjene tečnošću, koje se mogu pojaviti u bilo kojem životnom dobu, pojedinačno ili u većem broju, na jednom ili oba jajnika. Ne rastu uobičajeno razmnožavanjem ćrlija, nego nagomilavanjem tkivne tečnosti. Najčešći uzrok nastanka jedne ciste je izostanak prskanja folikula kod ovulacije (folikularna cista). Kako je ovo deo procesa ovulacije, ovako nastale ciste nazivaju su funkcionalne ciste. Ostale vrste funkcionalnih cista su lutealne i hemoragične (ciste žutog tijela). Osim funkcionalnih postoje i nefunkcionalne ciste jajnika kao što su dobroćudne neoplastične ciste, čokoladne ciste (endometrioza) i inkluzione ciste.

VRH

Folikularna cista

To je fiziološka cista koja nastaje usled izostanka prskanja folikula u vreme ovulacije. Može narasti i do 6 - 7 cm i katkada izazivati bolove ili pritisak u donjem delu stomaka. Na ultrazvučnom pregleda je ova cista unilokularna (sastoji se samo iz jedne šupljinice), omotač je tanka, a unutrašnjost ciste je anehogena (na ultrazvučnoj slici crne boje, usled apsorpcije ultrazvučnih talasa). Obično se povlače same od sebe, i retko zahtijevaju operativni zahvat (cistektomija, adneksektomija). Lutealna cista je funkcionalna cista žutog tela koja nastaje tek nakon oslobađanja jajašca iz folikula tokom ovulacije. Ukoliko prilikom ovulacije i prskanja folikula dolazi do snažnijeg krvarenja u šupljinicu folikula nastaje funkcionalna cista koja se naziva hemoragična cista - corpus luteum haemorrhagicum (žuto tijelo koje krvari). Dobroćudne nefunkcionalne ciste na jajnicima nastaju razmnožavanjem ćelija jajnika, u procesima koji nisu povezani s ovulacijom. U diskusijama o ovoj vrsti cista, često se upotrebljava izraz neoplazija što jednostavno označava novi rast, novu izraslinu bez bližeg objašnjenja da li je takva cista dobroćudna ili zloćudna.

Simptomi: Male ciste ne uzrokuju obično nikakove tegobe, ponekada se javljaju jednostrani bolovi u stomaku ili neugodan pritisak. Druge ciste, pogotovo kod prsnuća i izlivanja sadržaja ciste u trbušnu šupljinu mogu izazvati oštru bol poput uboda nožem. Slični iznenadni i jaki bolovi mogu nastati kod uvrtanja velikih cista oko svojih peteljki (torzija ciste). Osim bolova, mogu se javiti nepravilna ili jaka krvarenja. Većina funkcionalnih cista dijagnostikuje se pri ginekološkom pregledu, nakon kojeg sliedi detaljna ultrazvučna procena nalaza.

Liječenje: U većini slučajeva se u prvo vrijeme palpacijski i ultrazvučno kontroliše rast ciste, jer se one najčešće spontano povlače (prskaju). Hormonski preparati u smislu gestagenske substitucije tokom II faze ciklusa (Primolut Nor, Provera, Dabroston), kao i kontraceptivne tablete mogu zaustaviti rast i pojavu cista. Ukoliko su ciste > 4 cm u promeru i perzistiraju više meseci, a pogotovo ukoliko brzo rastu; ako nema odgovarajućeg odgovora na medikamentoznu terapiju i ciste stvaraju značajne poteškoće ženi, ili pri ultrazvučnom pregledu sumnjivo izgledaju, uslijediti će dopunske analize - određivanje tumor-markera u krvi (CA 125, CA 19-9, CEA, AFP, ß-hCG), pregled veličine protoka krvi kroz cistu (color Doppler ultrazvuk), te će se prodiskutovati njeno operativno odstranjenje (laparoskopija), kada se pri pregledu dobijenog materijala postavlja definitivna dijagnoza.

Alternativne mogućnosti: Neke drevne kulture, taoistička kultura, kao i holistička medicina smatraju da jajnici predstavljaju izvor životne sile koja stalno proizvodi seksualnu energiju. Opisane su i posebne vežbe koje pomažu preobraziti seksualnu energiju jajnika u chi (životnu energiju) i shen (čistu duhovnu energiju). Ključ za razumevanje energetske funkcije jajnika je sposobnost prepoznavanja vlastite kreativnosti, predavanje i priznavanje nemogućnosti kontrole ove kreativnosti putem intelekta. Otuda stavovi holističke medicine da problemi s jajnicima nastaju onda kada žena ne obraća pažnju na svoju najdublju kreativnu mudrost zbog straha ili nesigurnosti u svet oko sebe. Problemi s jajnicima posledica su umišljanja žene kako ljudi i okolnosti izvan nje same onemogućavaju ostvarenju njene vlastite kreativnosti. Negativni emocionalni obrasci koji se dovode u vezu s nastankom cista na jajniku su: iznenadni odlazak ili napuštanje partnera, izraziti stres na poslu, osvetoljubivost i ogorčenost, kao i želja da se s nekim obračuna. Bilo da verujete ili ne verujete u holistički pristup, kratki uvid u vlastite obrasce ponašanja koristiti će sigurno i vama i vašoj okolini.

Intenzivne promjene stila življenja čiji je rezultat smanjenje tjelesne težine igraju ključnu ulogu u vraćanju ovulacijskih ciklusa kod osoba koje pate od sindroma policističnih jajnika (PCOS) i prekomerne su težine, objavljeno je u naučnom časopisu "Fertility and Sterility".

"Liječenje PCOS se neprekidno i dalje komplikuje epidemijom pretilosti, koja se jasno ocrtava u opštoj populaciji, te kod približno 70% pacijentica s PCOS," navode naučnici iz Rochestera (University of Rochester School of Medicine and Dentistry, Rochester).
Američki naučnici su uspoređivali učinak intenzivnih promena stila življenja (uključujući individualno savjetovanje o ishrani i dijetu, kao i program telesnih vežbi) tokom 24 nedelje kod 38 pacijentkinja s prekomernom težinom ili pretilosti koje su patile od PCOS, koje jesu ili nisu uzimale metforminsku terapiju.

Kod pacijentkinja iz svih grupa (ali ne i placebo grupe) došlo je do statistički značajnog smanjenje telesnee, navode autori. Pristup koji je uključivao kombinaciju metformina i intenzivnih promena stila življenja postigao je najbolje rezultate i cilj smanjenja tjelesne težine za 7 do 10%.

Pacijentkinje su gubile na težini, otprilike devet puta češće su ostvarivale uredne ovulacijske cikluse u odnosu na pacijentkinje nisu gubile na težini, nezavsno o tome da li su ili nisu uzimale metformin. Još značajniji podatak je bio, naglašavaju naučnici da pacijentkinje koje su koristile metformin i regulisale telesnu težinu imale 16 puta češće uredne ovulacijske cikluse u odnosu na pacijentkinje koje su koristile metformin i nisu uspele redukovati telesnu težinu.

Promjene u nivou hormona registrovane su samo u grupi pacijentkinja koje su lijčene metforminom uz gubitak na telesnoj težini. U ovoj skupini pacijentkinja došlo je do značajnog smanjenja nivoa ukupnog testosterona i indeksa slobodnih androgena, dok se nivo SHBG (sex-hormone binding globulin) nije značajno menjala ni u jednoj grupi ispitanika.

"U planiranju terapije kod pacijentkinja s PCOS lekari bi morali razmotriti preliminarne rezultate da umerena redukcija telesne težine ima jednak učinak na nastupanje ovulacije kao i upotreba metformina kod ovih pacijentkinja," zaključuju američki naučnici. No međutim, "rezultati ovog ispitivanja su po svojoj prirodi preliminarni i zahtevaju dodatnu potvrdu drugih istraživanja".

VRH

PCOS

Sindrom policističnih jajnika obuhvata niz simptoma koji su pre svega vezani uz ultrazvučnu sliku jajnika čija veličina varira od normalnih do izrazito povećanih, dok se subkapsularno nalazi niz sitnih folikula u vidu venčića ili ogrlice od perli do maksimalno 7 - 8 mm u promeru. Sindrom je opisan 1905. godine od strane Stein-a i Leventhal-a kao skup simptoma: amenoreja (izostanak menstruacije), pojačana dlakavost i pretilost udruženi s povećanim i policističnim jajnicima.

PCOS se javlja u oko 3% adolescentkinja i odraslih žena. Može se pojaviti već s prvom mesečnicom. Relativno često se dijagnostikuje kod mladih devojaka upravo kod problema neurednih ciklusa za vreme puberteta. Predstavlja takođe najčešći razlog hiperandrogenemije (povišenog nivoa muških polnih hormona androgena) u predpubertetskoj dobi. Povišen nivo testosterona izaziva delovanjem na lojne žlezde seboreju i/ili akne, delovanjem na folikul dlake pojačanu dlakavost (hirzutizam) muškog tipa, a u predelu vlasišta stanjenje dlake i gubitak kose ili ćelavost muškog tipa.

I dok je u ranijim klasifikacijama morfološki izgled jajnika igrao glavnu ulogu, danas se težište problema fokusira na endokrinološkoj obradi pacijentkinje. Poremećaj karakteristikuje u početku blagi hormonski disbalans i kasnije znatna odstupanja u hormonskom statusu: porast nivoa muških polnih hormona testosterona i androstendiona (hyperandrogenaemia) kao i izmenjena funkcija hipofize s prevagom LH u odnosu na FSH (inverzan FSH/LH ratio). Ne retko su involvirani štitnjača (javlja se smanjena funkcija štitnjače kod visokog nivoa prolaktina), gušterača (s poremećajem sekrecije insulina) kao i nadbubrežna žlezda.

Simptomi:
• Hronična anovulacija, s iregularnim menstrualnim krvarenjima: njihovim višemesečnim ili potpunim izostankom.
• Pojačani rast dlačica maskulinog tipa, akne i pojačano ispadanje kose kao posledica povišenog nivoa muškog polnog hormona testosterona.
• Neplodnost.
• Pretilost.

Rani početak brojnih hormonskih i metaboličkih odstupanja, kao i često pasivan odnos prema lečenju PCOS nosi čitav niz rizika za zdravlje žene kao što su: neuredna krvarenja iz materice, dva do tri puta češći spontani pobačaji, anemija, kao i nenormalni nivo triglicerida i holesterola u krvi. Rizik nastanka povišenog krvnog pritiska kod pacijentkinja s PCOS je povećan za 40%, učestalost krvožilnih bolesti je sedam puta češća, a rizik nastanka šećerne bolesti za 16% povišen. Rak sluznice maternce i jajnika je zbog hronične anovulacije i konstantno povišenog nivoa estrogena dva do tri puta češći.

Osnovna metoda u dijagnostici PCOS je ultrazvučni pregled. Koristi se transvaginalni ultrazvuk, prilikom čega se procenjuje da li su jajnici povećani (1 - 3 puta veći od normalnih jajnika), da li je stroma - unutrašnji deo jajnika koji proizvodi hormone, zadebljana (2, 3 ili više puta), postoje li mali folikuli (nalik na ogrlicu od perli) koji stvaraju dojam mikrocističnosti. U ovome slučaju se, iako se koristi termin policistični, ne radi o tumorskim cistama jajnika, nego o folikulima koji se razvijaju do srednjeg stadija ali ne i ovulacije, jer im hormonski poremećaj to ne dopušta. Uz ultrazvuk se u postavljanju dijagnoze PCOS koristi i niz drugih analiza kao što su merenje protoka krvi kroz jajnike (color Doppler), određivanje hormona, ali i analiza metabolizma, test opterećenja šećerom - OGTT, analiza inzulina, meri se količina i raspored masnog tkiva i druge analize, zavisno o dominantnim simptomima.

Lečenje: Kako je preterana debljina vrlo čest problem žena s policističnim jajnicima, takvim pacijentkinjama se preporučuje smanjenje telesne težine što ima višestruko pozitivan učinak. Smanjenje telesne težine za samo 5% može ponovno uspostaviti ovulacijski ciklus. Normalna telesna težina znači ujedno i manje problema s holesterolom, lipidima i insulinom. Uz mršavljenje važna je i telesna aktivnost, prestanak pušenja i uzimanja alkohola, te opšte usvajanje zdravog načina života. U okviru lečenja neplodnosti osnovni problem policističnih jajnika je izostanak ovulacije - anovulacija, te se u ovim slučajevima vrši stimulacija i indukcija ovulacije (najčešće uz istodobnu inhibiciju aktivnosti hipofize) s ciljanim polnim odnosom. Trudnoća sama po sebi vrlo povoljno deluje na PCOS. Ostali problemi vezani uz anovulaciju su izostanci menstruacija (u lečenje se primjenjuju gestagenska terapija ili oralna kontracepcija), kao i problemi vezani uz visok nivo testosterona, u čijem lečenju se primjenjuju antiandrogeni lijekovi. U prvome redu stoji lek ciproteronacetat (Diane 35; Androcur) koji se primjenjuju po tačno određenim shemama (obrnuta Kauffmann-ova ili shema po Hammerstein-u), a osim njega iako s nešto nižim postotkom inhibicije androgenog receptora se mogu primjenjivati klormadinonacetat (Belara, Neo-Eunomin) i dienogest (Valette). Ukoliko postoje značajna metabolička odstupanja: periferna rezistencija na insulin i hiperinzulinemija koja je razlog problema s holesterolom i lipidima te brojnim drugim endokrinološkim i metaboličkim poremećajima koji vode nastanku šećerne bolesti, što se nalazi čak kod 80 - 90% pacijentkinja koje nisu liječene od PCOS, primjenu nalazi metformin (Glucophage). Kod PCOS je moguće i hirurško liječenje (laparoskopski drilling ili klinasta resekcija jajnika), a osnovna svrha je smanjiti zapreminu povećanih jajnika, kao i preteranu proizvodnju muških polnih hormona.

Alternativne mogućnosti: Uvijek kada postoji problem u vezi nečega tako komplikovanog kao što je to proces ovulacije ili složena funkcija jajnika, uzroke tražimo u mehanizmima koji regulišu menstruacioni ciklus u mozgu. Obzirom da najveći broj uzroka izostanka ovulacije i amenoreje potječe iz hipotalamusa, holistička medicina promatra ovaj problem u sklopu neuravnotežene izmene energije kod finog usklađivanja nivoa neuropeptida u mozgu (hipotalamusu) pod utecajem stresa. Stresovi koji dovode do poremećaja menstrualnog ciklusa, izostanka ovulacije ili gubitka menstruacije i nastanka PCOS uključuju negativne emocije zbog oećaja podređenosti ili inferiornosti u ulozi žene. Ponovno uspostavljanje ciklične funkcije jajnika zahteva analizu usvojenih negativnih poruka, kao i ponovnu uspostavu ciklične izmene i protoka emocija. Dopustite sebi puni opseg emocionalnih reakcija na događaje u svom životu. Ovde svakako spada i psihoterapija, koja izlazi iz okvira alternativnih mogućnosti, a koja sigurno nalazi dodirne tačke s holističkim pristupom. Od drugih alternativnih postupaka u lečenju PCOS za spomenuti je i terapija svetlom: izlaganje svetlosti punog spektra dva sata svake večeri i svakog jutra. Provoditi što više vremena na prirodnom svetlu, a preporuka je najmanje 3 dana tokom jednog meseca ostaviti upaljeno svetlo za vrijeme spavanja. Uporreba prirodne 2%progesteronske kreme (ProGest, Bio Balance, FemGest, Serenity) u količini 1/2 čajne kašičice nanešene na kožu dva puta dnevno od 14. do 28. dana ciklusa neutralizovaće "estrogensku dominaciju" i uspostaviti uredan ciklus kod nepravilnih i dugih ciklusa. Zdrava ishrana podrazumeva upotrebu celovitih životnih namirnica, odnosno ishranu koja uravnotežuje eikosanoide i glukagon, odnosno insulin. Normalizacija telesne težine povećava osetljivost prema insulinu i smanjuje nivorogena.

VRH

Protok krvi kroz jajnike i inzulin

Sindrom policističnih jajnika (PCOS) je najčešći razlog poremećaja menstrualnog ciklusa, kojeg karakterizuju hronična anovulacija, povišen nivo muških polnih hormona (hiperandrogenemija) i neplodnost. Posljednjih godina uočena je povezanost PCOS i povišenog nivoa insulina (hiperinzulinemija) koja po nekim autorima predstavlja centralni događaj u nastanku i patogenezi PCOS. Kako je takođe u nekoliko navrata pisano o osebujnom vaskularnom obrascu jajnika prisutnom kod PCOS, cilj naredne studije je bio ispitati obrazac vaskularizacije kod pacijentkinja s PCOS uz pomoć color Dopplera i moguću korelaciju doplerskog protoka s nivoom polnih hormona i insulina.

U svojoj studiji naučnici iz Barija proučavali su 42 pacijentkinje s ultrazvučnom slikom policističnih jajnika (PCOS). U ovoj grupi pacijentkinja napravljene su dve podgrupe: 14 pacijentkinja s urednim menstrualnim ciklusima, i 28 pacijentkinja s nepravilnim ili potpuno odsutnim menstrualnim ciklusima. Kontrolnu grupu je sačinjavalo 10 zdravih pacijentkinja s pravilnim menstruacijskim ciklusom i urednom ultrazvučnom slikom jajnika. Kod svih pacijentkinja je određivan nivo polnih hormona (FSH, LH, androstendion, testosteron, SHBG i estradiol), potom test opterećenja glukozom OGTT, nivo inzulina pre i nakon OGTT, te vaginalni color Doppler u prvoj fazi ciklusa s određivanjem indeksa protoka krvi kroz jajnik: PI, RI i Vmax.

Hormonske vrednosti pokazuju značajne razlike kod pacijentkinja s PCOS i nepravilnim ciklusima u odnosu na ostale dve grupe pacijentkinja. Takođe obrazac protoka krvi kroz jajnik, a pre svega PI i RI se značajno razlikuju kod zdravih žena u odnosu na žene s ultrazvučnom slikom PCOS (značajno viši PI i RI). U odnosu na nivo inzulina, pacijentkinje s policističnim jajnicima takođe dvojako reagiraju, tako da se razlikuje grupa pacijentkinja s urednim nivoom insulina i skupina pacijentkinja s povišenim nivoom insulina. Kod pacijentkinja s PCOS i povišenim nivoom insulina, značajno je povišen androstendion (p<0.01) i značajno snižen SHBG (p<0.01). Također doplerski protok kod ove grupe pacijentkinja pokazuje značajno niži indeks otpora RI i viši Vmax u odnosu na PCOS pacijentkinje s normalnim nivoom insulina.

Transvaginalni color Doppler pregled u stanju je da prikaže pojačani protok krvi kroz tkivo jajnika koji se vidi kod PCOS pacijentkinja, ali ne i izdiferencirati dve grupe pacijentkinja: pacijentkinje s poremećenim menstrualnim ciklusom od pacijentkinja kod kojih je menstrualni ciklus očuvan.

Međutim, određivanje nivoa inzulina kod ovih pacijentkinja i selekcija PCOS pacijentkinja s povišenim nivoom insulina može izdiferencirati pacijentkinje s poremećenim ciklusom. Značajna korelacija između povišenog nivoa insulina, povišenog nivoa androstendiona i niskog nivoa SHBG ukazuje na moguću ulogu povišenog nivoa insulina u razvitku osebujnog vaskularnog obrasca (stromalna angiogeneza) kod PCOS.

VRH

Miomi

Miomi su dobroćudne izrasline nastale iz glatkog mišićnog tkiva maternce. Javljaju se kod 20 - 50% svih žena. Svaka treća žena iza 35. godine života ima miom. Rastu na različitim mestima i delovima maternce. Tako se razlikuju subserozni miom (miom na mišićnom zidu maternice, ispod serozne površine koja prekriva matericu), intramuralni miom (miom koji raste unutar materičnog zida), submukozni miom (miom koji raste ispod sluznice maternice). Miomi na peteljci su najčešće subserozni miomi koji su pričvršćeni za matericu s tanjom ili debljom peteljkom. Miom koji se rađa je submukozni miom na peteljci koji izlazi kroz maternično ušće u rodnicu. Činjenica da se miomi javljaju isključivo u reprodukcijskom razdoblju i povlače tokom postmenopauze, odnosno njihova osetljivost na antiestrogensku i gestagensku terapiju, govori u prilog snažne estrogenske zavisnosti ovih tumora.

Simptomi: Većina žena nema nikakove simptome. Veći miomi mogu izazivati nepravilna, jaka i produžena krvarenja s pratećom anemijom, kao i osećaj pritiska u stomaku ili naduvenost. Ponekad miomi pritiskaju okolne organe: mokraćnu bešiku i debelo crevo i na taj način stvaraju tegobe. Često su bolovi u krstima posledica nastanka mioma. Dijagnoza se postavlja na osnovu ginekološkog i ultrazvučnog pregleda. Ukoliko miomi ne izazivaju značajnije tegobe, dovoljne su redovne ginekološke kontrole. Tokom trudnoće, obzirom na visok nivo estrogena, postojeći miomi mogu brzo rasti. Otuda posedica mioma može biti spontani pobačaj ili čak neplodnost, zavisno o položaju mioma, kao i u kojoj meri miom izobličuje materničnu šupljinu. U menopauzi, uz popuštanje funkcije jajnika i smanjenje produkcije hormona, obično se miomi sasvim povlače.

Lečenje: Danas se kod većih mioma može pristupiti medikamentoznoj - hormonskoj terapiji s GnRH-agonistima - lekovima koji deluju suprotno ženskim polnim hormonima estrogenima, i koji na arteficijalni način premeštaju žene u postmenopauzu zaustavljanjem funkcije jajnika (Zoladex, Enantone Depot, Decapeptyl). Padom nivoa estrogena, smanjuje se protok krvi kroz matericu i ishrana mioma, i na taj način izaziva smanjenje, skvrčavanje mioma. Na ovaj način može se u mnogih žena izbeći operacija, odnosno preoperativno smanjiti protok krvi i veličina mioma, čime se operacija daleko bolje podnosi, a gubitak krvi kod operacije je znatno manji. Terapija traje 3 - 6 meseci, a neželjena delovanja u smislu menopauzalnih tegoba znaju biti veoma izražena.

Ukoliko su miomi mnogobrojni, uvijek iznova se javljaju usprkos medikamentoznoj terapiji i stvaraju poteškoće, najbolje je operativno rešenje koje najčešće obuhvata operativno odstranjenje materice (histerektomija) ili ređe i u odabranim slučajevima uklanjanje samo mioma (myomektomija). Operativne metode odstranjenja cista i mioma su se u novije vreme značajno usavršile, tako da u mnogim slučajevima nije više potreban klasičan rez, nego se ciste i miomi odstranjuju u okviru tzv. minimalno invazivne hirurgije - laparoskopskim putem. Prednosti laparoskopskog načina operisanja su mnogobrojne: bolji kozmetički učinak, manje opterećenje pacijentkinje, brže ozdravljenje i kraći boravak na klinici.

Alternativne mogućnosti: Budući da su miomi, kao i endometrioza "estrogen ovisni" tumori, sve što menja nivo estrogena u krvi može uticati na rast mioma. Postoje brojni naučni dokazi o porastu nivoa estrogena kod ishrane bogate mastima i siromašne biljnim vlaknima. Otuda savjet za ishranuj će biti isključeni rafinirani šećeri, proizvodi iz belog brašna i mečni proizvodi, s puno zelenog lisnatog povrća, soje, proizvoda od soje i glavičastog povrća. Tacan razlog štetnog delovanja mlečnih proizvoda na nastanak mioma nije poznat, pretpostavlja se kako upotreba hormona rasta za goveda, antibiotika ili pesticida u prehrani krava može interferirati s metabolizmom ženskih polnih hormona u crevima (utiecaj na crevnu floru i upliv u enterohepatičku recirkulaciju estrogena). U prilog ovoj pretpostavci ide i zapažanje da organski proizvedeno mleko ne deluje štetno na tkivo materice ili grudi. Višak estrogena mogu smanjiti i lipotropni faktori kao što su metionin, kolin i inozitol koji se mogu koristiti u vidu dodataka prehrani. Energetska medicina smatra kako miomi nastaju kod usmeravanja životne energije u slijepu ulicu - na poslove ili odnose koje treba prerasti, odnosno predstavljaju kreativnost koja nikada nije realizirana, ili su povezani s unutarnjim sukobom zbog reprodukcije (rađanja) i odnosa. Otuda se savetuju postupci akupunkture, akupresure i masaže u smislu oslobađanja blokirane energije i pojačanja protoka energije u karlici. Savetuju se takođe i redovna vežba (aerobičnog karaktera), kao i stavljanje obloga od ricinusovog ulja na donji deo stomaka tri puta nedeljno po 60 minuta. Oblozi se prave tako da se vunena ili pamučna tkanina presavije u 4 sloja i potom namoči u hladno prešano ricinusovo ulje. Obloga se stavlja direktno na kožu donjeg dela stomaka i prekrije komadom plastične kesice ili plastične folije. Preko obloga se potom postavi termofor ili drugi izvor toplote i ostavi sat vremena na stomaku.

VRH